“Buôn chuyện” – kỹ năng giúp loài người hack cả thế giới

Từ nguồn gốc của loài người tới kỹ năng giúp loài người phát triển vượt trội

Chào bạn,

Tuần vừa rồi của bạn thế nào ^^

Có cafe cà pháo nghe nhạc hay đọc sách mê hông :>

Mình mới kiếm được quán này, bật toàn nhạc của Cá Hồi Hoang, Microwave, Bức Tường,…. mê lắm. Mời bạn tới chơi, quán cũng vắng và đồ uống ngon.

Tên quán nè :3 71C Tôn Thất Thiệp, Hà Nội

Tuần này ngồi cafe, mình đọc cuốn Lịch sử loài người, cuốn lần này được vẽ minh hoạ bằng tranh, rất nhiều chi tiết hay và dễ hiểu.

Vì sao mình đọc cuốn này?

• Cuốn sách vốn có nội dung rất hay, có lẽ ai cũng biết, khó mà phủ nhận. Cho ta biết một số sự thật về loài người

• Cuốn sách được minh hoạ bằng tranh với lời kể của một sử học gia, nhưng ông cũng đi cùng một cô bé, do đó, hầu hết câu hỏi đều rất dễ hiểu, vô tư, và logic

• Ông đưa cô bé đi thăm cô giáo Sinh học, nhà Ngôn ngữ học,… Do đó, chúng ta được tiếp cận kiến thức của đa dạng nguồn, và theo cách dễ hiểu nhất

Đọc xong, con cái cháu chắt hỏi gì là tiện trả lời liền hihi. Cùng mình đi vào 2 phần đầu tiên của cuốn sách nha:

1. Nguồn gốc của chúng ta là gì? Có thật là chúng ta cùng một loài không???

2. Vì sao chúng ta phát triển được tới như ngày hôm nay, thậm chí vận hành được những tổ chức lớn cả tỷ người?

Nào ngờ đâu, câu trả lời cho khả năng vận hành tổ chức lớn lại là: Kỹ năng “buôn chuyện phiếm”. Kakaa, vì sao thế nhỉ, cùng mình bóc tách nhaa.

Và điều quan trọng hơn cả, mình nghĩ, những kiến thức dưới đây đã đặt ra cho mình một câu hỏi lớn. Nếu từ việc tổ chức một quốc gia đến việc tạo ra chiến tranh – tất cả đều dựa trên niềm tin tập thể vào một câu chuyện, vậy thì có lẽ, trước khi tin vào điều gì đó, chúng ta cần tự hỏi bản thân: tại sao mình lại tin điều đó?

Let’s goooo.

“Trong 30,000 năm qua, Homo Sapiens đã quen thuộc với việc trở thành loài người duy nhất đến nỗi chúng ta khó có thể hình dung còn khả năng nào khác không.

Không có “anh em” khiến chúng ta dễ dàng tưởng tượng mình là đỉnh cao của sự sáng tạo, bị ngăn cách với phần còn lại của giới động vật, bằng một vực thẳm không thể vượt qua.”

- Yuval Noah Harari -

1. Nguồn gốc của chúng ta là gì? Có thật là chúng ta cùng một loài không???

Ngày nay, dù con người khắp thế giới có vẻ ngoài khác nhau, và nói những ngôn ngữ khác nhau.

Song, chúng ta đều thuộc về cùng một loài - HOMO SAPIENS

Cái này thì mình đoán các bạn đều biết rồi.

Nhưng có cái này mình thấy mới nè. Không phải tất cả người cổ đại đều thuộc cùng một loài.

Suy cho cùng, vì sao có nhiều loài kiến, nhiều loài gấu,… nhưng tại sao lại không có nhiều loài người?

Câu trả lời là có đó, có ít nhất 6 loài người khác nhau.

Nhưng có phải tất cả các loài khác đã tuyệt chủng, và tất cả chúng ta bây giờ đều là người tinh khôn Homo Sapiens không?

Đúng!

Vậy thì cuộc “tuyệt chủng” này đã diễn ra như thế nào?

À với cả, vì sao đều là người tinh khôn Homo Sapiens nhưng trông chúng mình lại khác người Đức thế nhỉ?

Để trả lời cho câu hỏi nguồn gốc của chúng ta là gì, chúng ta có thật sự cùng một loài không? Các nhà khoa học nhìn vào 2 lý thuyết: Lai giống và Thay thế.

• Lý thuyết lai giống

  • Theo thuyết lai giống này, Sapiens đã đi tới vùng đất của người Neanderthal (1 trong 6 loài người, những người mà não rất to, rất cơ bắp, chịu được khí lạnh rất tốt).

    

  • Sau đó, Sapiens lai giống với người Neanderthal

  • Cho tới khi, hai quần thể này hợp nhất

  • Nếu vậy người Âu - Á ngày nay không phải là người Sapiens thuần tuý

  • Mà là sự pha trộn giữa Sapiens + Neanderthal

  • Nếu thuyết này đúng, có thể đó là lí do người châu Âu trông rất bự (?) bự hơn tụi mình nhiềuuu

  • Tương tự, khi Sapiens đi tới Đông Á, họ lai với Erectus địa phương (cũng là 1 trong 6 loài người, Erectus là loài người đầu tiên biết dùng lửa và tạo ra vũ khí săn bắn)

    

  • Vì vậy một số người hiện đại, là sự pha trộn giữa Sapiens + Erectus

  • Nếu thuyết này đúng, có thể đó là lí do người Trung Quốc rất giỏi sản xuất (?) trở thành các “pháp sư Trung Hoa” có thể hô biến sản xuất bất cứ thứ gì, nhỉ???

• Lý thuyết thay thế

  • Nếu thuyết trên nhấn mạnh sự lai giống giữa các loài và ngày nay gần như không có Sapiens thuần tuý

  • Thì, thuyết thay thế lại nhấn mạnh rằng, con người ngày nay đều bắt nguồn từ Đông Phi, đều là “Sapiens thuần chủng”

  • Bởi vì, Sapiens có sự khác biệt về thói quen giao phối, mùi,… nên không hấp dẫn tình dục với các loài khác

  • Bởi vì, cho dù 2 loài khác nhau có yêu nhau, thì cũng không thể sinh ra những người con có khả năng sinh sản tiếp cho các đời sau đó. Vì khoảng cách di truyền giữa hai quần thể

  • Và vì vậy, khi những loài không phải Sapiens, chết đi, nguồn gen của họ cũng biến mất theo

  • Thuyết thay thế nhấn mạnh rằng tất cả chúng ta đều là “Sapiens thuần chủng”, và đó là lí do vì sao nó được ủng hộ hơn ngày nay, vì nó xác nhận rằng sự khác biệt về chủng tộc là không đáng kể

Nhưng… nhỡ thuyết lai giống cũng đúng thì sao?

Chẳng sao cả, nếu đó là sự thật, thì chúng ta đón nhận sự thật, cho dù nó đưa ta đến đâu. Và suy cho cùng, họ cũng đều là loài người mà.

Và có thể nó đúng thật… Một sự thật đã được hé lộ gần đây, năm 2010, các nhà khoa học đã tìm cách thu thập và lập bản đồ DNA từ xương của người Neanderthal, và so sánh với DNA của người hiện đại.

Kết quả là

• 2% trùng khớp giữa người Neanderthal và người Châu Âu, Châu Á.

• 2% không quá lớn, nhưng không phải là không có.

Bởi vì, các nhà khoa học đã tiếp tục phát hiện ra

• 6% trùng khớp DNA của người hiện đại Melanesia (một tiểu vùng thuộc châu Đại Dương) với tổ tiên Denisova (cũng là 1 trong 6 loài, những người rất hoà đồng và hay bị kẹp ngón tay).

  

Có lẽ sự tranh cãi sẽ là không cần thiết, bởi có khả năng, cả hai thuyết đã đều xảy ra. Và câu hỏi đáng quan tâm hơn là:

2. Vì sao chúng ta phát triển được tới như ngày hôm nay? Vận hành được những tổ chức lớn cả triệu triệu người?

Nhưng kiến và ong cũng biết hợp tác mà, thậm chí lên đến hàng ngàn con!

Ồ điều đó đúng, nhưng chưa phải tất cả.

Kiến, ong,… có khả năng hợp tác với những thành viên thân thuộc thì đúng hơn.

Nếu một tổ ong phải đối mặt với một mối đe doạ mới, hoặc một cơ hội mới, những con ong không thể tự “restructure” cải tổ hệ thống xã hội ong, để ứng phó kịp thời được.

Chẳng hạn, chúng không thể xử tử ong chúa, và thành lập một nền cộng hoà.

Tức là chúng có hợp tác, nhưng chỉ với những thành viên thân thuộc, và không có tính linh hoạt trong thích nghi.

Tương tự, loài chó sói có thể hợp tác linh hoạt hơn so với ong, nhưng chỉ biết hợp tác theo nhóm nhỏ.

Tinh tinh cũng vậy, không hợp tác với thành viên lạ.

Điều khiến Sapiens chúng ta thực sự khác biệt so với các loài khác nằm ở cách mà chúng ta có thể hợp tác trên quy mô lớn.

Chúng ta, các Sapiens, thường xuyên có những concert, trận đấu bóng, mạng lưới thương mại, thể chế chính trị, lễ kỷ niệm lớn,…

Nhưng, hãy tưởng tượng, khung cảnh của một nghìn con tinh tinh được tập hợp lại trong một sân vận động, chắc chắn là hỗn loạn…

Tức là, tất cả những người vô cùng khác nhau chưa từng gặp nhau, có thể hợp tác có trật tự.

Sapiens còn có khả năng xây dựng kim tự tháp, lên mặt trăng,… đều dựa trên những hợp tác quy mô lớn.

Câu hỏi đặt ra lúc này là làm thế nào mà Sapiens có thể hợp tác với số lượng lớn như vậy?

Câu trả lời ban đầu là vì họ có khả năng giao tiếp vượt trội, ví dụ dưới đây sẽ giúp bạn làm rõ sự vượt trội này.

Giả sử có một con sư tử đang rình một đàn bò đi qua sông. Đàn bò đi rất chậm vì có bóng dáng của một con sư tử. Và điều này đã được cảnh báo bởi một con khỉ “Cẩn thận sư tử”.

Nhưng Sapiens có thể làm nhiều hơn thế.

Bạn có thể thấy điểm khác biệt rõ rệt nhất ở đây là:

Thông tin mà con người trao đổi không phải là về sư tử hay bò rừng - mà là về chính CON NGƯỜI.

Họ bàn với nhau về cách xua đuổi con sư tử, sau đó săn đàn bò rừng. Chia thành 3 nhóm, một là chỗ vượt sông, hai là từ hướng Nam, ba là qua bụi rậm.

Điều này có nghĩa là, bằng cách trao đổi thông tin, Sapiens có thể hợp tác và làm việc, tạo ra thành quả với nhau.

(Chính là câu nói: Team work makes dream work??? ấy nhỉ hehe)

Đọc đến đây, bạn có dần hình dung được vì sao những người thân thiết với nhau lại hay tán ngẫu với nhau không? Và… hmmm… hội bạn thân thiết thì hay nói xấu một ai đó chẳng hạn kaka.

Không ngoại lệ, bạn đoán trúng rùi, khi Sapiens có được những kỹ năng ngôn ngữ mới, vào khoảng 70,000 năm trước, họ có thể buôn chuyện suốt hàng giờ liền.

Những câu chuyện phiếm đến với chúng ta rất tự nhiên, như thể, ngay từ đầu, ngôn ngữ của chúng ta đã có.

Tuy nhiên, có một vấn đề.

Việc tán ngẫu cũng có giới hạn.

Ai lại đi nói chuyện cả ngày với hết người này đến người khác được, quá mất thời gian, năng lượng, công sức, khô cả cổ!

Theo nghiên cứu, hầu hết mọi người không thể thân thiết với hơn 150 người.

150 người.

Vậy làm thế nào để Sapiens vượt qua ngưỡng 150?

Làm thế nào chúng ta có thể lập nên những thành phố hàng chục nghìn dân và đế chế cai trị hàng trăm triệu người?

Câu trả lời là:

Số đông người lạ có thể hợp tác thành công nếu họ cùng tin vào những huyền thoại chung.

Nói cách khác, họ cùng có một niềm tin, những niềm tin mà có thể được sáng tạo ra, họ cùng “buôn chuyện phiếm” về cùng một niềm tin.

Sapiens thống trị thế giới vì đây là loài động vật duy nhất có khả năng sáng tác và tin vào những chuyện hư cấu.

Miễn là mọi người đều có niềm tin vào những thứ giống nhau, thì mọi người sẽ tuân theo các quy tắc giống nhau.

Sapiens có thể nói “Nhìn lên trời đi, có một vị thần ở trên những đám mây, Ngài sẽ trừng phạt bạn nếu bạn không làm như tối nói”

Và nếu tất cả chúng ta tin vào câu chuyện đó, thì tất cả chúng ta sẽ tuân theo các luật lệ và quy tắc giống nhau, vì vậy, chúng ta có thể hợp tác hiệu quả với nhau, ngay cả khi không quen biết nhau.

Đó là điều mà chỉ mình Sapiens mới có thể làm được.

Thật khó để thuyết phục một con tinh tinh đưa quả chuối cho bạn bằng cách hứa rằng có một nguồn chuối vô hạn trên thiên đường.

Những con tinh tinh sẽ không tin vào chuyện đó.

Mà chỉ có Sapiens làm được, chúng ta có thể tiếp tục xây dựng niềm tin này bằng Ví dụ dưới đây, VD cho việc Sapiens thống trị thế giới vì đây là loài động vật duy nhất có khả năng sáng tác và tin vào những chuyện hư cấu.

Các bộ lạc nguyên thuỷ cũng có trật tự xã hội bằng niềm tin vào các linh hồn tưởng tượng.

Do đó, việc kể chuyện sao cho hiệu quả thật ra không dễ chút nào.

Vấn đề không nằm ở việc kể những câu chuyện.

Vấn đề nằm ở việc thuyết phục người khác tin chúng.

Phần lớn lịch sử xoay quanh một câu hỏi lớn…

Làm thế nào để thuyết phục hàng triệu người tin vào một câu chuyện nào đó, về một vị thần, một dân tộc, hay… một công ty Trách nhiệm Hữu hạn?

Theo năm tháng, con người đã thêu dệt nên một mạng lưới câu chuyện vô cùng phức tạp.

Trong mạng lưới này những điều hư cấu không chỉ tồn tại, mà còn tích luỹ được sức mạnh to lớn.

Thật trùng hợp, hôm nay 20/4 cũng là ngày sinh nhật của Hitler.

Hitler là minh chứng đen tối cho sức mạnh của những điều hư cấu không chỉ tồn tại, mà còn tích luỹ được sức mạnh to lớn.

Ông ta không đơn thuần chỉ gây chiến, ông ta đã thuyết phục cả một dân tộc rằng họ là chủng tộc thượng đẳng, rằng sự đau khổ của họ bắt nguồn từ những "kẻ khác", và chỉ có một con đường phục hưng: thanh lọc, chiến tranh và quyền lực tuyệt đối.

Và ông ta làm điều đó không bằng sự thật, mà bằng lời hùng biện, biểu tượng, và những câu chuyện được kể lặp đi lặp lại: trên đài phát thanh, trong sách giáo khoa, trên đường phố, và trong trái tim của những người bị dẫn dắt bởi nỗi sợ và khát vọng.

Hậu quả là hàng chục triệu người chết, một châu lục đổ nát, và nhân loại buộc phải đối mặt với khả năng tàn ác nhất bên trong chính mình.

Câu chuyện của Hitler nhắc nhở ta một điều: vấn đề không nằm ở việc kể chuyện. Vấn đề là ai đang kể, họ đang kể điều gì, và tại sao chúng ta lại tin vào điều đó.

Sapiens không bao giờ được quên rằng, hư cấu - những câu chuyện, chỉ là công cụ. Chúng ta tạo dựng để phục vụ nhu cầu của chúng ta.

Mọi người cũng không được trở thành nô lệ cho công cụ của chính họ.

Nếu mọi người quên điều này, và bắt đầu tiến hành các cuộc chiến vì lợi nhuận của một công ty hoặc vinh quang của một quốc gia nào đó, hậu quả xảy ra sẽ thực sự khủng khiếp.

---

Cảm ơn bạn đã đọc tới đây ^^ trên đây là những tóm tắt của hai phần đầu tiên trong cuốn Lược sử loài người (bằng tranh vẽ) - Tập 1: Khởi đầu của loài người. Chúng ta đã đi qua 2 phần:

• Những kẻ nổi loạn trên đồng cỏ

• Những bậc thầy hư cấu

Trong phần tiếp theo mình sẽ tiếp tục tóm tắt 2 phần:

• Tình dục, nói dối và tranh hang động

• Những kẻ sát nhân liên lục địa

Cuốn sách này rất hay vì:

• Tranh minh hoạ rất dễ hiểu

• Lí giải những điều “cố hữu” từ nguồn gốc của chúng ta (VD như vì sao chúng ta hay bị đau cổ vai gáy? À vì não chúng ta ngày càng phát triển, không chỉ về cấu trúc chằng chịt, và còn về độ lớn, não to ra thì cần một hộp sọ đủ to, và cũng cần cái đầu đủ to, và khi chúng ta đứng thẳng, cổ phải chịu áp lực lớn. Do đó chúng ta rất về bị đau cổ vai gáy kaka)

Cảm ơn người cùng loài của tui đã đọc tới đây :3

Chúc bạn một tuần mới nhiều năng lượng.