Làm thế nào để không lạc lối trong những tin tức Kinh tế Chính trị?
Bài viết này có trích dẫn rấttttt nhiều nguồn thú vị.
Chào bạn,
Tuần vừa rồi của bạn thế nào?
Bạn có đi siêu thị mua đồ về nấu cơm nhà. Cánh gà chiên mắm, thịt rang cháy cạnh, rau muống xào tỏi không? Thơm ngon bổ dưỡng u là trời!!
Đi siêu thị mua đồ, có nghĩa là siêu thị bán đồ cho mình.
Ơ mà, đổi lại, mình không “bán” gì được cho siêu thị cả.
Siêu thị thì bán được đồ cho mình, nhưng mình thì không bán được gì cho siêu thị cả. Thật là bất công phi lí!!
Mình đã phải trả tận 90k VNĐ cho siêu thị để mua 1 hộp thịt, 1 mớ rau, và 1 gói bim bim cơ mà.
Nghĩa là, siêu thị đang “xuất khẩu” (export) được đồ từ siêu thị về nhà mình:
export siêu thị → nhà mình = 90k VNĐ.
Nhưng mình đang chẳng “nhập khẩu” (import) được gì từ nhà mình vào siêu thị:
import nhà mình → siêu thị = 0.
Tức là 100% thâm hụt!!!
Tức quá! Phải đánh thuế siêu thị thôi!!! Muốn xuất khẩu được hàng về nhà tau thì mi phải trả tau thuế, chẳng hạn như với trường hợp trên là 46k VNĐ đó nha!!!
Trời má, ai mà nghĩ được vậy nhỉ ??!! =)))
Ấy vậy mà đây lại là suy nghĩ và cách tính toán thuế của Trump trong vụ thuế quan tuần qua. Các bạn bán được cho tôi quá nhiều, vậy mà tôi chẳng bán được gì cho bạn là bao, thế là bạn có lời, còn tôi lỗ lòi ra.
Cho nên là những cái thuế tôi chuẩn bị nói bây giờ có nghĩa là “có qua có lại mà thôi!”:
“They do it to us, we do it to them, very simple, can get any simplier than that”
Đây là một trong số những video Trump phát biểu mà mình thấy rất hay, hay ở chỗ:
Trump rất “kiên định” với quan điểm của Trump, bất cứ câu nói nào của Trump cũng hướng về một quan điểm duy nhất - cũng là thông điệp lớn nhất - Có qua thì có lại. Bạn sẽ tìm được nhiều cách diễn đạt cho một ý, từ video này.
Bạn sẽ cảm thấy thích thú khi nghe một video tiếng Anh, mà còn về kinh tế chính trị, nhưng lại hiểu kha khá he he.
Ngoài chuyện học tiếng Anh từ clip này ra thì:
Bạn sẽ còn tiếp tục học được nhiều tiếng Anh nữa từ các clip, bài viết khác liên quan. Lí do: nghe xong clip này lại muốn đi tìm hiểu nhiều nội dung khác liên quan để nghe phân tích nữa đó.
Ngoài chuyện học tiếng Anh từ cả những nguồn khác ra thì bạn sẽ có được:
Cảm giác thú vị khi nghe, đọc, hiểu các vấn đề về kinh tế chính trị
Nhận ra mình có một vài câu hỏi liên quan mật thiết tới cuộc sống của mình từ sự kiện này, ví dụ như:
Những người bạn của mình đang làm ở công ty đa quốc gia (MNCs), đặc biệt là ngành FMCG, sẽ ra sao nhể? Ít nhiều việc vận chuyển qua lại hàng hoá nào đó mà bị đánh thuế thì cũng ảnh hưởng chứ nhể?
Ủa mà thuế tăng thì họ bị tính lúc nhập hàng hay lúc bán được hàng nhể? Mình có cần chạy ngay đi mua máy tính, điện thoại, quần áo, đồ nội thất mới luôn không? Phòng trừ mai nó tăng giá vì thuế?,…
Tiền đi làm kiếm được thì gửi ngân hàng, hay đi mua vàng, hay là đầu tư chứng khoán nhể. Đang đỏ lòm mà, đỏ không mua, xanh lấy gì bán :D
Đấy, những câu hỏi nghe chừng hay ho như thế, nhưng mà, mình thì lại không phải chuyên gia kinh tế gì cả, chỉ là mình đọc và hiểu được những bài viết mọi người đang viết, những clip mọi người đang nói, và thấy chúng rất thú vị, nên muốn tổng hợp lại để các bạn cùng cập nhật kiến thức, thông tin với mình.
Mà, vì sao lại phải cập nhật kiến thức, thông tin tui vốn hông quan tâm lắm? Lí do:
Mặc dù chúng ta đang không ở điểm xuất phát của toàn bộ lịch sử. Nhưng chúng ta đang ở điểm xuất phát của… lịch sử sau này. Vậy nên, ngày hôm nay là ngày sớm nhất để bắt đầu biết về một thứ gì đó rồi.
Chúng ta không phải chuyên gia kinh tế, nhưng ít nhất, khi nghe chuyên gia nói, thì chúng ta cũng phải hiểu chứ nhể.
Khi bạn thấy ai cũng bắt đầu quan tâm vấn đề kinh tế chính trị thì mình cũng cần phải biết đi thôi, để khi ai đó nói gì đó mặt mình không nghệt ra, sự tự ti không ngập tràn trong người. Chết dở, mình chẳng biết gì cả!!!
Thế nên là, bạn không cần phải là chuyên gia kinh tế để hiểu chuyện gì đang diễn ra, chỉ cần chịu khó nghe – đọc – nghĩ – hỏi, bạn sẽ thấy chính trị và kinh tế không hề xa vời. Nó đang vận hành xung quanh bạn, ảnh hưởng đến túi tiền, công việc, tương lai của chính mình.
Chắc còn nhiều lí do lắm, nhưng mình xin phép vào cuộc chơi luôn đây!!! Dưới đây là những bài rất hay mình đã đọc được và tổng hợp lại để bạn cập nhật kiến thức, thông tin với mình về vụ thuế má tuần qua.
Let’s go!!!
1. Sự kiện “Liberation Day” là gì?
Ngày 3 tháng 4 năm 2025, Trump đứng trước Nhà Trắng, và chính thức tuyên bố ngày này là “Liberation Day” – tạm dịch là Ngày Giải Phóng.
Ngày mà, Trump tuyên bố “mức thuế tối đa dự kiến áp dụng” với các nước trên thế giới khi nhập khẩu hàng vào Mỹ (tariffs):
Mức thuế tối thiểu 10% sẽ áp dụng cho tất cả hàng nhập khẩu vào Mỹ từ ngày 5 tháng 4
Nhiều quốc gia sẽ phải đối mặt với mức thuế cao hơn nhiều, bắt đầu từ ngày 9 tháng 4
Bài nghe, đọc chi tiết:
▶️ Full Speech: Trump Announces Reciprocal Tariff, Baseline Tariff Plan | WSJ
▶️ Key takeaways from Trump’s ‘Liberation Day’ tariffs - CNN Business
2. Lí do có sự kiện này?
Theo phân tích của CSIS (Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế), có 2 động cơ chính đằng sau “Liberation Day”:
Động cơ công khai (Public Story):
Trả đũa vì các rào cản thương mại bất công, phục hồi ngành sản xuất Mỹ.
Thâm hụt thương mại được xem là thất bại quốc gia.
Giao thương yếu kém bị xem là rủi ro an ninh quốc gia.
Động cơ ngầm (Quiet Story):
Thuế quan tạo nguồn thu để bù đắp cho các kế hoạch giảm thuế sâu rộng sắp tới - các khoản cắt giảm thuế theo kế hoạch của chính quyền có thể được tài trợ mà không làm tăng thêm nợ quốc gia
Động cơ công khai… thật sự rất được công khai, trong suốt 10 phút đầu của bài nói, Trump nhấn mạnh đi nhấn mạnh lại về việc các đời tổng thống trước đã làm không tốt, khiến cho nước Mỹ bị thiệt thòi, nước Mỹ đã quá “hiền”, quá “ngu ngơ” trong nhiều thập kỷ khi để các quốc gia khác tha hồ xuất khẩu hàng vào Mỹ mà không gặp cản trở, trong khi Mỹ lại bị đánh thuế cao ngất hoặc bị chèn ép bởi các rào cản phi thuế quan khi muốn bán hàng ngược lại.
Để tìm hiểu nguyên nhân sâu xa, mình cực kỳ khuyến khích các bạn tìm hiểu từ bài “Trật tự thế giới mới” của Blogger Jogging Minh. Bài viết phân tích cực kỳ dễ hiểu về các diễn biến kinh tế chính trị - có khả năng là lí do dẫn tới ngày hôm nay:
Tuy nhiên, cách nước Mỹ chi tiêu ở thời điểm hiện tại về cơ bản là một cú đánh cược vào việc Mỹ giữ được vị thế superpower hàng đầu về kinh tế trong ít nhất vài chục năm nữa và đồng đô la luôn là reserve currency quan trọng nhất thế giới. Nếu Mỹ mất đi 2 cái status này prematurely trước khi giải quyết được đống nợ 33 nghìn tỉ đô, nền kinh tế của họ sẽ phát triển chậm lại và khó tránh được một debt crisis nghiêm trọng. Đây là một trong những lí do người Mỹ lo lắng khi thấy Trung Quốc (the emerging Empire) đang tiến rất nhanh và thách thức status của họ trong nhiều lĩnh vực kinh tế trọng yếu. Nhiều “âm mưu” làm yếu đi reserve currency status của đồng đô la cũng đang dần được hiện thực hoá bởi nhiều big players khác - những nước tin rằng thời của họ đã tới và ngày càng không thoải mái với sự bá quyền của Mỹ về tiền tệ.
và bài viết của CSIS
3. Sự kiện này có ý nghĩa gì?
Một bài viết rất đầy đủ tại đây:
Các trích dẫn cần thiết từ bài để biết (theo mình):
Mình (và nhiều nguồn khác) tin rằng 46% là mức thuế "doạ dẫm", là một con bài để Trump buộc các nước như Việt Nam phải đàm phán và nhượng bộ về gì đấy.
Đây là một con số rất, rất lớn và nếu mức thuế 46% này nếu thành hiện thực thì negative impacts không phải trò đùa - sẽ không một ai ở Việt Nam là không cảm nhận được tác động của nó. Lúc đấy mình nghĩ không còn nhiều người lên mạng đọc meme rồi cười được nữa, for real.
Một bộ phận nhóm thu nhập thấp như công nhân trong các xí nghiệp dệt may giày dép bị mất việc làm trong trung hạn. Điều này dễ khiến bất bình đẳng thu nhập giữa họ với nhóm thành thị (chủ yếu làm dịch vụ) tăng lên. Tình hình này lại diễn ra đúng lúc nhóm thành thị cũng lại đang chật với làn sóng layoff, nên mình thấy tâm lí mọi người sắp tới có lẽ cũng ảm đạm.
Giá cả chắc chắn sẽ tăng, đặc biệt khi expectation của mọi người về tương lai sẽ trở nên u ám hơn trong những ngày tới.
Giá cả mà chỉ cần tăng vài % thôi là đã đủ để chúng ta mất đi lợi thế thương mại rồi chứ đừng nói đến mấy chục %.
Về chính sách tiền tệ, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (SBV) có thể sẽ phải đứng trước lựa chọn khó khăn về 2 mục đích trái ngược: 1. hạ lãi suất để kích thích tín dụng nhằm hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao và 2. tăng lãi suất để kiềm chế lạm phát, khi giá cả có thể tăng cao do thuế quan.
Và một bài viết khác:
4. Các diễn biến tiếp theo cập nhật ở đâu?
Chuyên mục Kinh tế của Blogger Jogging Minh - người mình luôn tin tưởng khi muốn tìm hiểu về Kinh tế - bạn đã dành 6 năm nghiên cứu về Kinh tế tại Đức: https://econominh.substack.com/s/kinh-te
Trang Đọc chậm bác Hồ Quốc Tuấn - không chỉ kinh tế, rất nhiều bài viết hay về sự kiện nổi bật trong tuần - https://substack.com/@hoquoctuan/posts
Trên này thì updated hơn - FB Hồ Quốc Tuấn - https://www.facebook.com/share/1FkuEobSQ8/?mibextid=wwXIfr
News từ The Wall Street Journal WSJ News - https://www.youtube.com/@WSJNews
Có thêm nguồn nào nữa các bạn chia sẻ với mình nhé ^^
5. Một vài quan tâm bên lề của mình
Ngoài các thông tin rất thú vị mình đọc được ở trên, mình còn có hai câu hỏi, hai câu hỏi này xuất phát từ hai thứ mình thích: học toán và học về Non-violent Communication (NVC):
Cái bảng to bự Trump cầm trên tay lúc đọc về mức thuế áp dụng, nó được tính toán như nào?
Vì sao Trump chọn cách diễn đạt nghe có vẻ rất “một chiều”, “cực đoan” như thế? Nếu bạn từng đọc về Non-violent Communication (giao tiếp bất bạo động) hướng tới mục đích trò chuyện song phương, đàm phán,… trước đây mình từng viết, thì hẳn đây cũng là cách giao tiếp hiệu quả mà, nhất là với những vấn đề “có qua có lại”, nhập khẩu xuất khẩu, vấn đề của cả hai nước như thế này. Nhưng vì sao Trump lại chọn cách nói “tấn công”, “công khai doạ dẫm”,… như vậy?
1. Cái bảng to bự Trump cầm trên tay lúc đọc về mức thuế áp dụng, nó được tính toán như nào? Ok, với câu hỏi đầu tiên, mình tìm được 1 nguồn khá hay, video 2.3M view chỉ thẳng mặt đặt tên: Cách tính này rất là dở hơi, kì cục!!! Vì sao?
▶️ The bizarre way Trump’s team calculated reciprocal tariffs | About That
Mình sẽ tóm tắt lại một chút nội dung trong video này.
Đầu tiên, chúng ta sẽ zoom in vào cái bảng Trump cầm trước nha:
Cột 1 là country, cột 2 là Tariffs Charged to the U.S.A (thuế mà nước bạn tính cho Mỹ). Ờ mà wait… nó còn một dòng nhỏ nhỏ bên dưới.
“Including Currency Manipulation and Trade Barriers” - bao gồm Thao túng tiền tệ và Rào cản Thương mại.
Theo những gì mình tìm hiểu thì đây là 2 thứ không có phép tính toán cụ thể.
Thứ nhất, thao túng tiền tệ, theo lời của chuyên gia thì đây là sản phẩm đặc trưng của Mỹ, đã được luật hoá từ năm 1988, tổng thống Mỹ có thể gán mác “thao túng tiền tệ” cho một quốc gia trên cơ sở báo cáo tổng quan.
Tuy nhiên, “Đây là báo cáo khó thực hiện và độ chính xác không cao, thường bao gồm những đánh giá có tính chủ quan của người viết, một phần vì sự bao trùm, đa chiều và phức tạp của các yếu tố cần đánh giá, một phần vì dữ liệu thường không có đầy đủ như mong muốn.”
Liệu có phải quá trình gán mác thao túng tiền tệ cũng rất… thao túng không?
Thứ hai, rào cản thương mại, “là các biện pháp mà chính phủ áp dụng để hạn chế hoặc ngăn chặn việc trao đổi hàng hóa và dịch vụ giữa các quốc gia, nhằm bảo vệ nền kinh tế trong nước”, cái này mình hiểu đơn giản là Trump cho rằng hàng Mỹ không nhập khẩu được vào VN là vì VN đã tạo ra các rào cản thương mại cho Mỹ.
Nghĩa là, Trump đang cho cả 2 yếu tố không có ý nghĩa toán học vào 1 công thức toán học?
Sau đó, Trump dùng luận điểm là: Chúng ta là kind people nên khi họ áp dụng mức thuế 90% với chúng ta thì chúng ta sẽ áp dụng mức thuế ngược lại 1/2 thôi, 46%, hãy thương lượng với tôi đi. Nhưng vấn đề là con số 90% is fake vậy thì thương lượng thế nào nhỉ??? - Nghe thêm lập luận này tại đây nhé: ▶️ The bizarre way Trump’s team calculated reciprocal tariffs | About That
2. Vì sao Trump chọn cách diễn đạt nghe có vẻ rất “một chiều”, “cực đoan”, thay vì sử dụng ngôn ngữ bất bạo động theo Non-violent Communication để đàm phán, đối thoại song phương?Mình nghĩ thế này, với Trump, giao tiếp không phải để thấu hiểu – mà là để thắng cuộc.
Ngay từ đầu bài speech ngày “Liberation Day”, ông không ngại nói rằng:
“Tôi đổ lỗi cho các cựu tổng thống và các nhà lãnh đạo trước đây đã không làm tròn trách nhiệm của mình”
Rất trực diện, rất thẳng thắn, đây cũng là lí do đầu tiên mình nghĩ tới - Trump từ lâu đã xây dựng cho mình hình ảnh: mạnh, nhanh, thắng.
Nói không cần số liệu. Chỉ cần gợi đúng cảm giác hiếu chiến, tôi sẽ thắng, chắc chắn là thế là đủ.
Thứ hai, Trump nói để kích hoạt bản năng, không phải lý trí
Trump không dùng ngôn ngữ mô tả vào vấn đề. Ông dùng ngôn ngữ cảm xúc. Thay vì nói:
“Our trade deficit with China is unsustainable and undermines our manufacturing sector…” (Thâm hụt thương mại với Trung Quốc là không bền vững và gây tổn hại đến ngành sản xuất của chúng ta…)
Thì ông nói thẳng:
“China ate our lunch.” (00:56 - 1:00)
Ngắn, sốc, dễ hình dung, dễ chia sẻ. Người dân không cần hiểu kinh tế học – họ chỉ cần cảm thấy:
“Ờ, tụi nó đang cướp miếng ăn của mình thiệt.”
Cách nói này tạo ra phản ứng ngay lập tức, chứ không cần qua bước suy nghĩ.
Thật ra hầu hết các bài nói của Trump, chúng ta sẽ không bao giờ thấy Trump “lỡ lời” – ông chỉ đang dùng đúng chiến lược.
Ngôn ngữ cực đoan giúp ông tạo kẻ thù rõ ràng, từ đó đóng vai “người hùng” đứng lên bảo vệ dân Mỹ.
Không cần đúng – chỉ cần cảm xúc. Một câu ngắn, sốc sẽ lan truyền nhanh hơn cả một bài phân tích logic.
Trong mắt ông, giao tiếp là vũ khí định hình quyền lực và thương hiệu cá nhân – không phải để thuyết phục, mà để thống lĩnh.
Túm lại,
Làm thế nào để không lạc lối trong những tin tức Kinh tế Chính trị?
Mình nghĩ có 4 bước:
đọc, nghe từ những nguồn chính thống và nguồn tiếng Việt dễ hiểu
tìm hiểu các key words, terms nếu chưa quen thuộc
đặt ra những câu hỏi (từ những mối quan tâm cá nhân thôi cũng được)
thảo luận (nếu có cơ hội và tuỳ vào mức độ hứng thú)
Cảm ơn bạn đã đọc đến đây. Chúc bạn có một tuần mới nhiều sức khoẻ và nhiều bài học mới nhaaa.
dễ hiểu quá c ơi =))) cứ ví dụ đồ ăn là e hiểu k sót chữ nào
Cái câu “China ate our lunch” như punchline trong rap vậy c nhỉ, vừa ngắn gọn dễ hiểu vừa đủ đau và đánh thức cảm xúc. Đọc bài của c làm em có thêm động lực tìm hiểu kinh tế - chính trị. 🥰